Kaya Tırmanışı Nedir? | Spor Tırmanış Nedir? | Lider Tırmanış Nedir?

Kaya tırmanışı nedir? Nasıl yapılır? Spor tırmanış nedir? Emniyet kemeri, ip, kaya tırmanış ayakkabısı gibi ekipmanlar teknikler, detaylar… Bu yazıda tüm bu sorulara ve daha fazlasına cevap arayacağız.

Yer çekimine meydan okuduğunuz sırada sınırlarınızı zorladığınız, belki de kendinizi keşfettiğiniz bir disiplin: Lider tırmanış… İpin bir ucunda siz, diğer ucunda dostunuz ya da sevgiliniz; parmaklarınızın ucunda ise yukarı doğru uzayıp giden bir dünya…

Thomas Vielette
Fotoğraf:
https://www.petzl.com/US/en/Sport/Rock-climbing

Spor kaya tırmanışı ya da spor tırmanış, önceden deneyimli kişiler tarafından hazırlanmış, yüksekliği 10 metre ile 60 metre arasında değişebilen rotalarda, kişinin kendi gücünü ve problem çözme yeteneğiyle beraber belli başlı tırmanış tekniklerini de kullanarak yaptığı bir tırmanış biçimidir.

Spor tırmanışta rotayı başarılı bir şekilde tamamlamak için, son noktasına kadar düşmeden ve ara emniyet noktalarından destek almadan tırmanmak gerekir. Sporcu, lider tırmanmış ve hiç düşüş yaşamamış ise rotayı temiz bitirmiş sayılır. Eğer tırmanıcı daha önce hiç tırmanmadığı bir hattı ilk seferinde düşmeden lider çıkarsa bu tırmanışa onsight (ilk görüşte) tırmanış denir.

Spor Kaya Tırmanışında Rotalar

Spor tırmanışta kullanılan ara emniyet noktası. Diğer bir adıyla bolt.
Fotoğraf: http://www.climbtechgear.com/legacy-bolt/
Bolt ve ara emniyet malzemesinin (express) spor rotalardaki kullanım şekli.
Fotoğraf:
https://www.realrocksclimbing.com/category/tiks-tutorials/

Spor kaya tırmanışında tırmanılacak hat, deneyimli tırmanıcılar tarafından belirlenir ve temizlenir; kopması muhtemel taşlar sökülür ve boltlama adını verdiğimiz işlem uygulanır. Bahsettiğimiz işlemde rota yapıcılar, önceden belirledikleri doğal hatta bolt dediğimiz ara emniyet noktalarını matkap, çekiç ve kuvvetli yapışkanlar kullanarak, belirli bir düzen içerisinde yerleştirirler. Bu işlem sonucunda boltlar, tırmanılacak hatta gömülü bir şekilde uzun süre kalabilmektedir ve herhangi bir kuvvete maruz kaldığında, yerinden çıkma ihtimali imkansıza yakındır. Bu da spor kaya tırmanışını diğer kaya tırmanış türlerinden daha güvenli bir hale getirmektedir.

Rehber Kitap

Yunanistan’daki iki farklı tırmanış bölgesini anlatan ve rota bilgilerini içeren rehber kitap. Fotoğraf:
http://www.kletterfuehrer.net/Sport-Climbing-Guidebook/Greece/Sport-climbing-guide-Meteora-and-Theopetra::1390.html?language=en

Hazırlanan spor tırmanış rotaları, zorluk derecelerine ve bulundukları bölgelere göre ayrılarak bir rehber kitap haline getirilir. Kişiler, tırmanacakları rotayı kendi zorluk derecesine ve bilgisine göre seçerek tırmanışını gerçekleştirir. Rehber kitaplar, teknik bilgiler haricinde ulaşım, konaklama, o bölgenin kültürü ve yaşayış tarzı ile de önemli bilgiler verir.

Lider Tırmanış ve Kullanılan Malzemeler

Spor tırmanışta emniyetçi ve tırmanıcı. Lider tırmanış.
http://uqmc.org/climbing/skill-development-progression/green-level/

Lider tırmanış, kaya tırmanışında ve yarışmalarda kullanılan bir tırmanış tekniğidir. Tırmanan kişi yükseldikçe, rotada bulunan boltlara express adı verilen ara emniyet malzemesini yerleştirir ve rotaya başlamadan önce beline bağlamış olduğu ipi, express’in diğer ucuna takar. Klip yapma olarak adlandırılan bu işlem, rota bitene kadar devam eder. Bu sırada ipin diğer ucu emniyetçiye bağlıdır ve bu kişi ipin kontrolünden ve tırmanan kişinin güvenliğinden sorumludur. Emniyetçi, sporcunun rota üzerindeki hareketlerine bağlı olarak ipi gevşetir ya da gergin tutar ve tırmanışı bitirdikten sonra güvenli bir şekilde aşağı inmesine yardımcı olur.

Spor tırmanışta kullanılan temel ekipmanlar. Fotoğraf:
https://www.rei.com/content/dam/images/Expert%20Advice/2016/07/KSchroeder-_climb_gear.jpg

Görmüş olduğunuz fotoğrafta temel spor tırmanış ekipmanları (kask hariç) mevcuttur. Hepsinden biraz bahsedecek olursak;
Tırmanış kemeri, her iki kişide de olması gereken bir malzemedir diyebiliriz. İpimizi bağladığımız, malzemeleri taşıdığımız ve güvenle yere inmemize yarayan bir ekipman.

Emniyet alan kişi, karabina ile beraber grigri veya atc gibi özel emniyet alma aletlerini kullanarak, tırmanan kişinin ipini kontrol eder ve arkadaşının güvenle tırmanışı yapmasına yardımcı olur.

Expressler, tırmanılacak rotada kaç tane bolt varsa 1 ya da 2 fazlası kadar tırmanıcı tarafından alınır ve tırmanış kemerinde bulunan malzeme askısına asılır.

Magnezyum tozu, haltercilerin de kullandığı, ellerin terlememesi ve küçük tutuşlarda kaymaması için kullanılan bir malzemedir. Sporcular, magnezyum tozunu torbasıyla beraber bellerine bağlayarak tırmanış süresince kullanır.

Tırmanış ayakkabıları özel olarak bu işler için üretilir ve normal ayakkabılara göre kalıpları küçüktür. Bunun sebebi, tırmanış esnasında ayakları bir miktar sıkıştırarak, basılan bölgedeki güç aktarımını maksimuma çıkarır, yani vücut ağırlığımızı tek bir noktaya toplayarak küçük çıkıntılardan olabildiğince yararlanmamızı sağlar.

Tırmanışta kullanılan iplerin en önemli özelliği dinamik ip olmasıdır ve bu ipler, düşüş esnasında bir miktar esneyerek yaşanılacak şoku dağıtır.

Spor Tırmanışta Emniyet, Düşüş Faktörü ve Derecelendirme Sistemi

Aşağıda spor tırmanışta bilinmesi gereken bazı teknik bilgiler mevcuttur. Fotoğraftaki linklere tıklayarak daha detaylı bilgilere ulaşabilirsiniz.


Emniyet alırken uygulanan adımlar. Detaylı bilgi için link:
https://www.petzl.com/US/en/Sport/Universal-technique-for-correct-use-of-a-belay-device-?ActivityName=Rock-climbing

Emniyetçi, tırmanan kişinin emniyetini alırken karabina, atc ve grigri gibi elzem tırmanış ekipmanlarını kullanır. Bu malzemeler ile sporcunun ipini ve güvenliğini devamlı olarak kontrol eder.

Lider tırmanışta düşme faktörü. Detaylı bilgi için link:
https://www.petzl.com/US/en/Sport/Fall-factor-and-impact-force—theory?ActivityName=Rock-climbing

Mesela, kaya tırmanışı yaptığınızı düşünün, 20 metrelik bir rota düşünün ve rotanın her iki metresinde bir ara emniyet noktası mevcut. Eğer bir tırmanıcı, rotanın 18. metresinde düşerse toplamda 4 metrelik bir düşüş yaşar. Bu düşüşte yaşanacak şoku, kullanılan teknik malzeme absorbe eder.

Detaylı bilgiler için fotoğrafta linki bulunan Petzl’ın internet sitesine bakabilirsiniz.

Spor tırmanışta / Kaya tırmanışında kullanılan zorluk dereceleri/derece skalası
Fotoğraf:
https://www.researchgate.net/figure/Comparison-of-the-recommended-climbing-grade-metric-scale-for-scientific-studies-to-the_tbl1_316420926

Spor tırmanışta her rotanın bir zorluk derecesi vardır ve bu dereceler, kayanın yapısı, eğimi, tutamakların büyüklüğü ya da küçüklüğü gibi bir çok değişkene bağlı olarak değişebilir.


Tabloda UIAA’nın (International Climbing and Mountaineering Federation) (Uluslararası Tırmanış ve Dağcılık Federasyonu), Fransız ve Amerikan derecelendirme sistemi verilmiştir. Ülkemizde genel olarak UIAA ve Fransız derecelendirme sistemi kullanılmaktadır.

Dışarıdan İçeriye…

Adam Ondra 2016 Paris Dünya Tırmanış Şampiyonasında. Paris, Fransa
Fotoğraf:
http://www.climbing.de/wp-content/uploads/2016/10/ondra-2016-10-16-04.jpg

”1980’li yılların ortalarında başlayan lider tırmanış yarışmalarında asıl amaç, 15 metrelik bir duvarda 6 dakika içerisinde mümkün olan en üst noktaya çıkmaktır.”

Adam Ondra

Lider tırmanış, aynı kayada olduğu gibi yapay duvarlarda da rahatlıkla yapılmaktadır. Salon tırmanışlarındaki çeşitlilik ve rahat uygulanabilirlik spora, özellikle lider duvarlarına olan ilgiyi arttırdı. Günümüzde Avrupa’da ve Asya’da bir çok kapalı salon ve uzun tırmanma duvarları mevcut.

Adam Ondra’nın da dediği gibi, uzun zamandır tırmanış yarışmalarının bir parçası olan lider disiplini bugün oldukça popüler ve olimpiyatlara doğru koşar adım ilerlemekte.

Ufak bir not:

Sevgili sporseverler,

Climbing Posts olarak bu noktada önemli bir uyarı yapmak istiyoruz. Kaya tırmanışı ve lider tırmanış, içerisinde ciddi riskler barındıran tehlikeli sporlardır. Burada anlattıklarım, kendi deneyimlerimden ve okuyup araştırdığım bilgilerden yola çıkarak hazırlanmıştır. Eğer daha önce hiç tırmanış yapmadıysanız ve yapmaya niyetliyseniz, lütfen detaylı bir şekilde araştırarak bu işin eğitmenliğini yapan kişilerden ya da kurumlardan eğitim alın. Herhangi bir sorunuz, düşünceniz veya geri bildiriminiz varsa bizlere iletişim bölümünden ulaşabilirsiniz.

Terimler Sözlüğü”ndeki Bouldering üzerine yazdığımız yazıyı okudunuz mu?

Umarı sizler için faydalı bir yazı olmuştur.

Kaynaklar:

https://www.petzl.com/US/en

https://www.rei.com/learn/expert-advice/lead-climbing-basics.html

https://en.wikipedia.org/wiki/Sport_climbing

https://en.wikipedia.org/wiki/Lead_climbing

https://www.youtube.com/watch?v=aLKavMRf0do

Chris Sharma’nın Fransa’da açtığı bir spor tırmanış rotası ve hikayesi:
https://www.youtube.com/watch?v=NBM5bu_hxM8

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir