”Demir Adam”|Neil Bentley

Neil Bentley’in yaptığı tırmanışları incelediğimizde, mental tarafının demir gibi sağlam olduğunu düşünmeye başladık. Dolomitler’de ölümden kıl payı kurtulması, döneminin en zor tırmanışlarını yapması ve iki teker üzerinde sınırlarını sonuna kadar zorlaması çelik gibi bir iradenin sonucu olsa gerek. Birleşik Krallık’ın öncü tırmanıcılarından Neil Bentley ile yöneticilik kariyerini, tırmanışlarını, diğer sporlardaki başarılarını, Matt Damon ile dublörlük anısını ve çok daha fazlasını konuştuk.

The Foundry Climbing Center’da, 21 yıl boyunca yöneticilik yapmış biri olarak, indoor tırmanışın değişimini nasıl değerlendirirsiniz?

Çok daha fazlası yazılabilecek olmasına rağmen, sorunuza cevap olarak şöyle bir özet verebilirim:

Birleşik Krallık’taki ilk kapalı tırmanış duvarı olan Foundry, 1991 yılının Aralık ayında açıldı. Bunu takiben açılan boulder ve lider duvarlarından çoğu, kiliselerden, eski fabrika veya atölye gibi yapılardan çevrildi.

2006’ya geldiğimizde, üstten emniyetli ve lider tırmanış yapılabilen duvarlara rakip olarak ”sadece boulder’’ yapabildiğimiz tırmanış salonları ortaya çıktı. Sheffield’taki Climbing Works, bu bağlamda açılan ilk tırmanış salonu oldu.

Son 10 yılda Birleşik Krallık’ta açılan çoğu salon, sadece boulder tırmanışa yönelik ve daha modern depo benzeri binalarda yer alıyorlar. Bouldera uygun bina bulmak genel olarak lider ve üstten emniyetli tırmanışa göre daha kolay. Ancak hali hazırdaki yüksek duvarlar, başarılı bir şekilde bütün kapalı alan tırmanış çeşitlerinde hizmet vermeye devam ediyorlar.  2016’dan beri kapalı alan tırmanış sektöründe bulunmuyorum ama şunu söyleyebilirim ki, tırmanış olimpik bir spor haline geldi ve dolayısıyla oldukça iyi bir yol aldı.

The Foundry Climbing Center/Sheffield.

Foundry’de tırmandığınız ilk günlerden unutamadığınız bir anınızı sorsak neler söyleyebilirsiniz?

Salon açıldığı daha ilk günden, insanların sonbahar ve kış aylarında vakit geçirmek isteyecekleri bir yer haline geldi. Birleşik Krallık’ın farklı yerlerinden insanlar, yeni imkânları görmek, arkadaşlıklar kurmak, çay içmek* ve tırmanmak için burayı ziyaret etmeye başladılar. Hatırladığım kadarıyla ilk senesinde 100.000 kişi ziyaret etmişti.

(*Sütle içilen meşhur İngiliz tipi çay. Süt, Sheffield’ın da içinde bulunduğu Yorkshire bölgesinde üretilir.)

Biraz daha geçmişe gitmek istiyorum. Kaya tırmanışıyla yolunuz nasıl kesişti?

Çok genç bir ben, klasik ve korkutucu bir hat olan ‘Old Friends’i (E4/5c) tırmanırken.” Stanage Edge, Peak District/Neil Bentley Arşivi.

Çocukken doğada olmaktan çok keyif alırdım. Ailemle Yorkshire Dales tepelerine ve Ilkley Moor bölgesine doğa yürüyüşlerine giderdik. Kayalık olan her şey beni çekerdi ancak 16 yaşımda, benim gibi düşünen birkaç lise arkadaşı edinene kadar hiç tırmanmadım. Lisede bir öğretmenimiz de Çarşamba akşamları bizi Sheffield’tan 6,5 km uzaklıktaki Almscliffe, Ilkley ve Stanage Edge gibi bölgelere tırmanmaya götürürdü. 6 ay içinde kendimi tırmanışa tamamen kaptırmıştım.

Bunlar 1985 yılında, yapay duvarların çok nadir olduğu zamanlarda oldu. Çoğu tırmanıcı dışarıda tırmanırdı ve eğer aracınız yoksa sektörlerin bulunduğu yerlere ulaşım oldukça zordu.

Neil Bentley Bau Geste’yi (E7/6c) lider tırmanırken. Froggat Edge, Peak District. Fotoğraf: Rachel Nicholson/Neil Bentley Arşivi.

Ve o efsanevi Equilibrium tırmanışı… 90’lı yıllarda Ben Moon üstten emniyetli olarak denedi ama rotanın ilk temiz çıkışı size ait. Equilibrium’un keşfini ve sizin rotayla olan sürecinizi nasıl özetlersiniz?

Equilibrium (E10/7a) . Burbage, Peak District. Fotoğraf: Rich Heap.

93-99 yılları arasında birçok harika ve zor kum taşı* rota tırmandım. Bunlardan biri, o zamanki zorluğu E9 olan ”Parthian Shot”ı tırmandıktan sonra dikkatimi, rotanın hemen yanındaki etkileyici köşe çekti. Burası, sonradan ”Equilibrium” olacak olan hattı. Beni en çok etkileyen, bu müthiş köşeyi tırmanmanın zorluğuydu ve bunu da ilk defa 1999 sonbaharında denedim. Rotanın üst kısımlarında oldukça zor birkaç hareket vardı ancak tırmanış partnerim Rich’in fark ettiği ufak bir çakıl parçası sayesinde yeni bir beta bulduk ve rotayı tırmanabileceğimi anladım.

*(Gritstone adı verilen, Peak District’e hakim kaya tipi)

Equilibrium (E10/7a) . Burbage, Peak District. Fotoğraf: Rich Heap.


Bu rotayı tırmanabilmem için havanın soğuk olması şarttı, bu yüzden kış aylarında yapacağım denemelere bel bağladık. Doğru hava koşullarında yaptığımız birkaç tırmanıştan sonra lider tırmanabileceğime dair özgüvenim oluşmuştu. Cam, wire, hex gibi geleneksel tırmanış malzemelerini yerleştirebileceğim güzel yerler rotanın sadece alt kısımlarındaydı.

İlk lider denemem ciddi bir düşüşle sonlandı; emniyetçim ipteki boşluğu almak için koşması sayesinde yeri ucu ucuna sıyırdım diyebilirim. Bundan birkaç hafta sonra her şey yolunda gitti ve 2000 yılının Şubat ayında, rotayı başarılı bir şekilde lider tırmandım. Arkadaşım ve aynı zamanda film yapımcısı Mark Turnbull, tüm bu çabalarımı bir filme çevirdi.

Equilibrium haricinde, hayatınızda tırmandığınız en özel, sizin için en değerli rota hangisiydi?

Neil Bentley ve Rich Heap’ın El Capitan’daki tırmanışlarını anlatan film.

Bu cevaplaması oldukça zor bir soru çünkü dünyanın dört bir yanında harika rotalar tırmandım ancak üç tanesini bu soruya cevap olarak belirledim. Bu rotalar benim için hala oldukça canlı olan eşsiz tecrübelerdi ve tırmanışa ek olarak konum ve tırmanış partnerlerim de bu anıların birer parçası.

El Capitan, Yosemite’deki ”Salathe wall/Freerider’’ 2000 yılından kalan, benim için oldukça canlı bir anı. Ben ve Rich Heap, 30 ip boyunu serbest tırmanmayı denedik ve birkaç düşüş ve molaya rağmen başardık! ‘‘Blood, Sweat and Bagels’’ filmi, bu tırmanışın hikayesini anlatıyor.

Neil Bentley ”Punks in the Gym”in (8b+) kilit bölümünde. Fotoğraf: Chris Plant

Avustralya’daki ”Punks in the Gym”den (8b+) de bahsetmek zorundayım. Bu rota 1993’te tırmandıklarımdan çok daha zordu. Rota oldukça karmaşık ama göze hoş görünen turuncu kuvarsitten oluşuyordu. Bu kaya türü aynı zamanda Arapiles Dağı’nda da görülüyor. Bu hat benim için bir ilham kaynağıydı çünkü o sırada Avustralya’daki en zor spor tırmanış rotasıydı ve ilk tırmanışını da Wolfgang Güllich yapmıştı.

Utah’taki Moses kulesi. ”Primrose Dihedrali” duvarın üstüne doğru devam ediyor. İlk ip boyunun sonunda bir tırmanıcı görebilirsiniz. Neil Bentley Arşivi

Üçüncü rota ise ”Primrose Dihedrals” adında çok ip boylu bir rota. Utah’ta, Moses adındaki oldukça büyük kum taşı* bir kulede yer alıyor. Bu kule 200 m yüksekliğinde, gerçekten inanılmaz dar bir ”parmak” kaya parçası. Tırmanış deneyimlerim arasında çok özel bir yeri olan harika bir rota.

*(buradaki kum taşı sandstone olarak geçer.)

İskoçya/Dumbarton’da bulunan ”Rhapsody” (E11/7a) isimli rotayı sormak istiyorum size. Daha önce bu rotayı denediniz mi? İlerleyen yıllarda sizi bu hattı tırmanırken görmemiz mümkün mü?

İngiliz tırmanıcı Dave McCleod Rhapsody’de.

Oldukça etkileyici ve zor görünen bir rota ama burayı sadece Dave McCleod’un tırmandığı filmde görmüştüm. Benim için çok zor ve hep öyle kalacak zira bu sıralar daha düşük zorluklardaki rotaları tırmanıyorum.

Tırmanış hayatınızdaki başarı, kaya tırmanışıyla ve yöneticilikle sınırlı değil elbette. Matt Damon’un filmlerinde dublör olarak da yer aldınız. Nasıl bir tecrübeydi? Buradaki hikâyeyi bizlerle paylaşır mısınız?

”The Bourne Identity/Geçmişi Olmayan Adam” 2002 yapımı film.

2000 yılında, Equilibrium’dan kısa bir süre sonra oldu bu. O sıralarda oldukça iyi tırmanıyordum. Tırmanıcı ve dublör arkadaşım Ruth Jenkins,* bir dublör koordinatörünün isteği üzerine beni, ”The Bourne Identity” filminde yer alacak akrobatik bir tırmanış sahnesi için tavsiye etti.

*(Ruth Jenkins, 1990’ların ortasında ilk Fransız 8a+ ve 8b tırmanan İngiliz kadın tırmanıcı.)

Clipperty Clop’un (E7/6c) ikinci çıkışını yaparken. Ramshaw Rocks, Peak District. Fotoğraf: Roth Eddies.

İşe kabul edilmeden önce Prag’da, filmin geçtiği binada bir test tırmanışı yapmam gerekti ve oldukça güzel zaman geçirdim orada. Matt Damon’la birebir çalışma şansı yakaladım ve ona bazı tırmanış hareketleri gösterdim. Gerçek binanın dışında ve yine Prag’daki devasa film stüdyosundaki replikada çekimler yapıldı. Rotamız 30 metrelik bir aşağı doğru tırmanıştı ve tutamak olarak oldukça dar, sığ ve yatay oluklar vardı. Muhtemelen zor bir 7b dolaylarındaydı. Bu sırada, Çek tırmanıcılardan birisi de filmde ilk yardım elemanı olarak çalışıyordu. O ve tırmanış kulübünden arkadaşları sayesinde Çekya’nın kum taşında tırmanma şansım da oldu.

2016 yılında bir karar verdiniz ve öğretmenlik yapmak üzere The Foundry Climbing Center’daki işinizden ayrıldınız. Öğretmenlik üzerine eğitim alma planlarınız vardı, The Foundry’den sonra neler yaptınız? Hayatınıza nasıl bir yön çizdiniz?

Neil Bentley Arşivi

Foundry’i uzun süre yönettikten sonra iş deneyimimi arttırmak istedim. Hala tırmanmaktan keyif alıyorum ve Foundry, çalışmak için güzel bir yerdi ancak oradaki işimi özlemiyorum. Yeni meydan okumalardan, farklı yerlerde çalışmaktan, yeni insanlarla tanışmaktan ve genel olarak dışarıda, genellikle Peak District’te olmaktan keyif alıyorum.

Şu anda öğretmenlik yapmıyorum; bir outdoor aktivite koçu olarak çalışıyorum. Uzmanlığım tırmanış öğretmenliği olsa da mağaracılık, dağ yürüyüşü, doğada yön bulma, dağ bisikleti, ekip ruhu geliştirme konularında da çalışıyorum ve bu tarz işler yapmaktan büyük keyif duyuyorum. Açık hava etkinlikleri genelde mevsime bağlı olduğu için Sheffield Üniversitesi’nde yarı zamanlı olarak, eğitimini aldığım bir diğer tutkum olan jeofizik üzerine de çalışmalar yapıyorum.

Bu kararı vermenizde etkili olan faktörler nelerdi peki?

İş ortamında bir değişikliğe hazırdım ve koçluk alanlarını keşfetmek istedim. Hala hem kendi özel zamanımda tırmanmak icin Foundry’ye gidiyorum hem de müşterilerimi götürüyorum. Buranın oldukça iyi bir merkez olduğunu düşünüyorum.

Tüm dünyayı etkisi altına alan büyük bir salgınla mücadele ediyoruz. Umarım sizin ve ailenizin sağlığı yerindedir. Geçtiğimiz birkaç aydır zamanınızı nasıl değerlendiriyorsunuz?

Mart ayında bütün outdoor aktiviteler ve jeofizik işlerim durduğu için vaktimi evde, aileme yemek yaparak ve bahçe işleriyle uğraşarak geçirdim. Bisiklete binmeye de oldukça fazla zamanım oldu. Herhalde bisikletteki fitness seviyem hiç bu kadar iyi olmamıştı!

Outdoor işlerinde çalışmaya yakın zamanda yeniden başladım ancak hala biraz yavaş ilerliyor. Birleşik Krallık Hükümeti, ilkokullara ve liselere outdoor aktiviteler için daha izin vermedi. Bu durumun yakın zamanda değişmesini umuyorum.

Tırmanışa ek olarak bisiklete binmek de hayatınızın bir parçası. Bisiklet sizin için sadece bir ulaşım aracı mı yoksa sportif amaçlı da kullanıyor musunuz?

Neil Bentley ”Monsai Hill Climb 2019”da yarışırken. Neil Bentley Arşivi

Tırmanıştan önce de bisiklete biniyordum, okuldayken de yerel bir bisiklet kulübüne üyeydim.

20 yıldan uzun süre yoğun bir şekilde tırmandıktan sonra 2008’den itibaren bisiklete ağırlık vermeye başladım. Tepe tırmanışı tarzındaki yarışmalarda yer almaktan hoşlanıyorum. Bu yarışmalarda belirli bir bölgenin en tepesine en hızlı şekilde ulaşmanız gerekiyor ve veteran birisine göre fena değilim sanırım. Bisiklet, fit kalmanın çok güzel bir yolu ve Peak District’te bisiklete binmek çok büyük bir zevk.

Bisiklet konusu açılmışken, triatlona katıldınız mı?

Yıllar boyunca birkaç triatlonda yarıştım ancak geçmişteki bir tırmanış kazasından dolayı çok uzun süre koşamıyorum. Birkaç sene önce yerel bir yarışmada 10. olduktan sonra, çok daha fazla antrenman yapmadıkça triatlonda daha iyi bir dereceye ulaşamayacağıma karar verdim. Bisiklete binmek, tırmanmak, sörf yapmak, doğa yürüyüşleri gibi farklı aktiviteler yapmayı tercih ediyorum. Evet, Yorkshire’in doğu kıyılarında, Kuzey Denizi’nde güzel sörf bölgeleri mevcut; sonbahar ve kış aylarında kalın bir dalgıç kıyafetiniz varsa şayet oldukça güzel oluyor.

Covid-19 tırmanış endüstrisini nasıl etkiledi sizce? Önümüzdeki süreçte tırmanış salonlarını, yarışmaları, sporcuları ve bizleri neler bekliyor?

Karantina, açık hava etkinliklerini bir süre için tamamen bitirdi. 5 kişiden kalabalık gruplara halen daha sosyal mesafe korunamayacağı endişesiyle izin verilmiyor. İngiltere’de tırmanış duvarları 25 Temmuz’a kadar kapalıydı, şimdiyse Covid-19 kuralları çerçevesinde açıklar.

Açık hava tırmanış eğitimlerinde küçük gruplarla çalışma şansım oldu ancak ilkokul ve lise grup etkinlikleri gerçekleşmiyor; bu durumun sonbaharda değişme ihtimali var. Umarım önümüzdeki baharda şartlar iyileşir ve belki aşı da bulunur.

Peki daha önce Türkiye’ye geldiniz mi?

Türkiye’yi henüz ziyaret etmedim. Yakın zamanda ailecek tatil için en fazla Fransa’ya kadar gittim. İnternette gördüğüm kadarıyla ülkenizde çok çeşitli kayalar ve etkileyici spor tırmanış rotaları mevcut.

1995 yılında, klasik bir spor tırmanış rotası ”R n’P”yi (8a+) temiz tırmanırken. Comice, Peak District. Fotoğraf: Stefan Deny

İlerleyen aylarda tırmanış hayatınız ve kariyerinizle ilgili ne gibi planlarınız var?

36 yıldır tırmanıyorum ve bu spor artık benim bir parçam oldu. Eskiden tırmandıklarıma kıyasla sıklığı ve zorluğu düşük olduğu sürece keyifli rotalar ve ilginç kaya yapılarını tırmanmaktan çok keyif alıyorum. Şu sıralar bisiklet üstündeki performansıma odaklandım ancak tırmanışta da hala idare eder durumdayım*. İleride odağımı spor tırmanışa kaydırabilirim, 8a zorluğunda bir rotayı yeniden temiz tırmanmak oldukça güzel olurdu ve tekrar Yosemite Vadisi’ne gitmek istiyorum mesela. El Capitan’ın Batı yüzü çok güzel görünüyor.

*(Mütevazi konuştu 🙂 Arman’ın dediğine göre ısınmak için 6a’dan aşağı rotaya girmiyor, kayada dans edercesine tırmanıyor.)

Teşekkürler…

Neil Bentley ile iletişimi kuran ve röportajın çevirisini yapan Türk tırmanıcı dostum Arman Zonuzi’ye çok teşekkür ederim.

İngiliz tırmanışının gerçekten önemli bir ismi olan Neil Bentley’e davetimizi kırmadığı için; başka hiçbir yerde olmayan fotoğraflarını ve bilgilerini samimi bir şekilde bizlerle paylaştığı için Climbingposts.com olarak çok teşekkür ederiz.

Grinah Stones’ta bouldering. Peak District bozkırlarında izole durumda bir kaya. Fotoğraf: Bill Hine

Bunlara da göz atın:

The Foundry Climbing Center

Neil Bentley’in dublörlük yaptığı sahne

Blood, Sweat and Bagels’ın tırmanış videosu

Salathe wall/Freerider’dan bir kesit

Equilibrium tırmanışı okuduk, hadi bir de izleyelim değil mi?

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir